Wikijunior:Języki/Esperanto

Gdzie mówi się w tym języku?

edytuj
 
Flaga esperanto

Esperanto jest używane na całym świecie, chociaż mówi nim tylko około trzy miliony osób, czyli mniej więcej tyle, ile mieszka w mieście takim jak np. Warszawa. Mimo tego esperanto jest najpopularniejszym językiem sztucznym na świecie.


Jaka jest historia tego języka?

edytuj
 
Ludwik Zamenhof

Esperanto opracował Ludwik Zamenhof w 1887 roku. Zauważył on, że ludzie nie chcą ze sobą rozmawiać i nie mogą dojść do porozumienia, i stwierdził, że dzieje się tak, bo ludzie nie mają języka, który by rozumieli. Zamenhof był polskim lekarzem pochodzenia żydowskiego i mieszkał w Białymstoku, mieście położonym dziś na północnym wschodzie Polski.
Podczas tworzenia esperanta wykorzystywał słowa z języków powszechnie znanych, takich jak angielski, hiszpański, niemiecki czy polski, aby nauka języka była łatwa i można było się go uczyć przez skojarzenia.


Jak zapisuje się ten język?

edytuj

Podobnie jak język polski, esperanto zapisywany jest alfabetem łacińskim, z którego usunięto kilka liter, takich jak q, w, x czy y, i dodano inne, takie jak np. ŝ. Podczas nauki esperanta trzeba pamiętać, że jest rózróżnienie między dużą a małą literą. Tekst zapisuje się od lewej strony do prawej tak, jak w polskim czy angielskim.

litery inaczej wymawiane niż w polszczyźnie
litera wymowa
ĉ cz
ĝ
h h (krtaniowe, takie jak w angielskim czy niemieckim)
ĥ ch
ĵ ż
ŝ sz
ŭ ł

Wszystkie pozostałe (a, b, c, d, e, f, g, i, j, k, l, m, n, o, p, r, s, t, u, v, z) są wymawianie tak samo jak po polsku. Ponadto zaśpiew (mówiąc inaczej akcent) wypada zawsze na przedostatnią sylabę (zgłoskę).

Jakie dzieła powstały w tym języku?

edytuj

W esperanto powstały utwory takie jak Ho, mia kor' (O moje serce) stworzony przez samego Zamenhofa i powieści, np. Homoj sur la Tero (Ludzie na ziemi).

Jakie jest kilka podstawowych zwrotów w tym języku?

edytuj
  • Saluton - Cześć
  • Bonan tagon - Dzień dobry
  • Kiel vi fartas? - Jak się masz?
  • Ĝis la revido - Do widzenia
  • Mi petas - Proszę
  • Dankon - Dziękuję
  • Pardonon - Przepraszam
  • Mi estas... - Jestem...
  • Jes - Tak
  • Ne - Nie
  • Hundo - Pies
  • Kato - Kot
  • Birdo - Ptak